Kısa Cevap
Şirketin ortağına borç vermesi veya ortağın şirketten çektiği paranın 131 Ortaklardan Alacaklar hesabında birikmesi, vergi açısından bir finansman işlemidir. Ortak, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13. maddesi anlamında ilişkili kişidir ve ilişkili kişilerle yapılan işlemlerin emsallere uygun olması gerekir. Faizsiz veya düşük faizli borç, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sonucunu doğurabilir. Bu riski yönetmenin yolu, borç bakiyesi üzerinden dönemsel olarak adat (faiz) hesaplamak, ortağa KDV'li fatura düzenlemek ve faizi gelir yazmaktır.
Kimleri İlgilendirir?
- Ortağın kişisel harcamalarının şirket hesabından ödendiği limited ve anonim şirketler
- Kasası olması gerekenden yüksek görünen, fiilen var olmayan nakit nedeniyle "ortağa verilmiş" sayılabilecek şirketler
- Grup şirketlerine veya ortağın diğer şirketlerine borç kullandıran şirketler
- Bu hesapları yıl sonunda kapatmakla yükümlü mali müşavirler
Şahıs işletmelerinde durum farklıdır: işletme sahibinin işletmeden para çekmesi bir "ortaklar cari" ilişkisi yaratmaz. Bu yazı sermaye şirketleri içindir.
Neden Faiz Hesaplanmalı?
KVK 13'e göre kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen örtülü olarak dağıtılmış sayılır. Ortağa verilen paranın karşılığında faiz alınmaması, şirketin elde etmesi gereken bir finansman gelirinden vazgeçmesi demektir. İnceleme hâlinde:
- Hesaplanması gereken faiz tutarı kurum kazancına eklenerek kurumlar vergisi tarh edilebilir,
- Örtülü kazanç, dağıtılmış kâr payı sayılarak kâr payı stopajı gündeme gelebilir,
- Faiz geliri için KDV hesaplanmadığı gerekçesiyle KDV tarhiyatı yapılabilir,
- Bunlara vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi eklenir.
Gerçek kişi ortaklara kâr dağıtımında stopaj oranı, 22 Aralık 2024'ten itibaren %15'tir. Ayrıntılar için stopaj rehberine bakabilirsiniz.
Faiz Oranı Nasıl Seçilir?
Mevzuatta ortaklara verilen borçlar için tek ve sabit bir oran belirlenmemiştir; ölçüt emsal faizdir. GİB özelgelerinde de ortakların ilişkili kişi olduğu ve faizin emsallere uygun olması gerektiği vurgulanır. Uygulamada en sık kullanılan seçenekler şunlardır:
| Durum | Uygulamada tercih edilen oran | Not |
|---|---|---|
| Şirket banka kredisi kullanıyor | Şirketin kendi kredi maliyeti | Krediyle finanse edilen paranın ortağa düşük faizle aktarılması en güçlü örtülü kazanç göstergesidir. |
| Şirketin kredisi yok | TCMB'nin ilan ettiği oranlar (avans faiz oranı, reeskont oranı veya ticari kredi faiz istatistikleri) | Oranlar sık değişir; hesap dönemindeki geçerli oranı TCMB'den kontrol edin. |
| Birden fazla emsal var | Gerekçesi belgelenebilen en makul oran | Seçilen yöntemi her dönem tutarlı uygulayın ve dosyalayın. |
Hangi oranı seçerseniz seçin, kararı ve dayanağını (kredi sözleşmesi, TCMB duyurusunun tarihi) dosyada saklamak, olası bir incelemede savunmanın temelidir.
Adat Hesabı Adım Adım
- Ortaklar cari hesabındaki her bakiye değişikliğini tarih sırasıyla listeleyin.
- Her bakiyenin aynen kaldığı gün sayısını bulun.
- Bakiye × gün çarpımlarını (adat sayılarını) toplayın.
- Faiz = Toplam adat × yıllık faiz oranı (yüzde) / 36.500 formülünü uygulayın.
- Faiz tutarı üzerinden KDV hesaplayıp ortağa fatura düzenleyin.
Örnek Hesap
(B) Ltd. Şti.'nin ortağına ait 131 hesabı 2026'nın ilk çeyreğinde aşağıdaki gibi seyretmiş olsun. Şirket emsal olarak yıllık %40 oranını belirlemiş olsun (oran yalnızca örnek amaçlıdır, kendi emsal oranınızı kullanın).
| Dönem | Borç bakiyesi | Gün | Adat (bakiye × gün) |
|---|---|---|---|
| 1 Ocak - 31 Ocak | 500.000 TL | 31 | 15.500.000 |
| 1 Şubat - 28 Şubat (ortak 300.000 TL daha çekti) | 800.000 TL | 28 | 22.400.000 |
| 1 Mart - 31 Mart (ortak 200.000 TL iade etti) | 600.000 TL | 31 | 18.600.000 |
| Toplam | 90 | 56.500.000 |
- Faiz: 56.500.000 × 40 / 36.500 = 61.917,81 TL
- KDV (%20): 12.383,56 TL
- Ortağa düzenlenecek fatura toplamı: 74.301,37 TL
Muhasebe kaydı: 131 Ortaklardan Alacaklar hesabı 74.301,37 TL borçlandırılır; 642 Faiz Gelirleri hesabı 61.917,81 TL ve 391 Hesaplanan KDV hesabı 12.383,56 TL alacaklandırılır. Faiz geliri dönem kazancına girer ve geçici vergi ile kurumlar vergisi matrahında yer alır.
KDV Boyutu
Ortağa kullandırılan borç karşılığında alınan faiz, bir finansman hizmeti bedelidir. GİB özelgelerinde de bu işlemin KDV'ye tabi olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle faiz tutarı üzerinden genel oranda (%20) KDV hesaplanır ve şirketin KDV beyannamesinde beyan edilir. Ortak bu faizi kişisel borcu için ödüyorsa faiz ve KDV, ortak açısından gider veya indirim konusu yapılamaz. Fatura dönemini ve beyanı KDV beyannamesi takvimine göre planlayın.
Ters Durum: Ortak Şirkete Borç Verirse
Ortağın şirkete borç vermesi 331 Ortaklara Borçlar hesabında izlenir. Şirketin ortağa faiz ödememesi şirket aleyhine bir örtülü kazanç yaratmaz; çünkü bu durumda kazanç şirkette kalır. Faiz ödenecekse oranın yine emsallere uygun olması gerekir. Ayrıca ortaklardan veya ilişkili kişilerden temin edilen borçların hesap dönemi başındaki öz sermayenin üç katını aşan kısmı, KVK 12 kapsamında örtülü sermaye sayılır; bu kısma ait faiz ve benzeri giderler kurum kazancının tespitinde indirilemez. Yani ortak ile şirket arasındaki para trafiği her iki yönde de kayıt ve belge disiplini ister.
Yıl Sonu Kontrol Listesi
- 131 ve 331 hesaplarının ortak bazında muavin dökümünü alın.
- Kasa mevcudunu fiilî sayımla karşılaştırın; fark varsa nedenini belgeleyin.
- Dönem içinde kullanılan emsal oranı ve dayanağını dosyaya koyun.
- Adat hesabını yapın, faturayı düzenleyin ve KDV beyanına yansıtın.
- Kalıcı hâle gelen borç bakiyeleri için iade planı veya kâr dağıtımı kararını değerlendirin.
Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca yıl sonunda hesap yapmak. Faiz gelirinin geçici vergi dönemlerinde de kazanca dahil edilmesi beklenir; çeyreklik hesap yapmak sürprizleri önler.
- Kasayı şişirip adat hesaplamamak. Fiilen bulunmayan kasa bakiyesi, incelemede ortağa verilmiş borç gibi değerlendirilebilir. Kasa mevcudu gerçeğe uygun tutulmalıdır.
- Fatura düzenlemeden sadece kayıt yapmak. Faiz hesaplanıp fatura kesilmezse KDV beyan edilmemiş olur.
- Ortak şirkete borçluyken şirketin kredi faizi ödemesi. Bu durumda kredinin ortağa aktarılan kısmına ait finansman giderinin gider yazılması da tartışma konusu olur.
- Oranı dönemden döneme gerekçesiz değiştirmek. Tutarsız oran seçimi emsal savunmasını zayıflatır.
Pratik Notlar
- Ortak, şirketten çektiği tutarları mümkünse yıl içinde iade etmeli veya bakiye kâr dağıtımı kararıyla mahsup edilmelidir. Kâr dağıtımıyla kapatılırsa stopaj hesaplanır.
- Ortağa verilen borcu yazılı bir sözleşmeye bağlamak (tutar, vade, faiz oranı) belge düzeni açısından faydalıdır.
- Yıl sonu kapanış listenize 131 hesabının analizini ve adat hesabını ekleyin. Kontrol maddeleri için yıl sonu mali hazırlık rehberine bakabilirsiniz.
İlgili Rehberler
Asgari vergi hesabında KKEG ve istisnaların rolü için yurt içi asgari kurumlar vergisi, hesap kodları için tek düzen hesap planı yazılarına göz atabilirsiniz. Vergi takvimini Mali Ajanda'dan takip edebilirsiniz.