Kısa Cevap
Faturayla satın alınan bir mal geri gönderildiğinde, malı iade eden taraf satıcı adına iade faturası düzenler. İade eden e-Fatura kullanıcısıysa belge, fatura tipi IADE olan bir e-Faturadır. Orijinal fatura tevkifatlıysa TEVKIFATIADE tipi kullanılır. İade faturası normal bir faturadır, tutarları pozitif yazılır ve iade edilen faturanın numarası ile tarihi belirtilir.
KDV düzeltmesi KDV Kanunu 35. maddeye dayanır. İade eden, daha önce indirdiği KDV'yi İlave Edilecek KDV olarak beyan eder. Satıcı ise daha önce beyan ettiği KDV'yi iadenin gerçekleştiği dönemde indirim konusu yapar. Malı iade eden nihai tüketiciyse satıcı gider pusulası düzenler.
İade Faturasını Kim Keser?
İade, ters yönde bir satış gibi belgelendirilir. Malı geri gönderen KDV mükellefi, ilk satıcıya bir fatura düzenler. Bu yüzden iade faturasını satıcı değil alıcı keser. Satıcının kendi faturasını iptal etmesi, belge zincirini korumaz; mal fiilen geri geldiyse doğru yol iade faturasıdır.
| Durum | Kullanılacak belge |
|---|---|
| Malı iade eden KDV mükellefi, e-Fatura kullanıcısı; satıcı e-Fatura kullanıcısı | İade eden, IADE tipli e-Fatura düzenler |
| Malı iade eden e-Fatura kullanıcısı değil (e-Arşiv kullanıcısı) | İade eden, IADE tipli e-Arşiv Fatura düzenler |
| Orijinal fatura tevkifatlıydı | İade eden, TEVKIFATIADE tipini kullanır |
| Malı iade eden nihai tüketici | Satıcı gider pusulası düzenler |
| İnternet satışında tüketici iadesi | e-Arşiv faturanın iade bölümü doldurulup imzalanarak mal ile gönderilir; bu belge gider pusulası yerine geçer |
Tüketicinin iade ettiği ve bedeli banka, ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla geri ödenen mallarda bu kurumların düzenlediği belgeler de gider pusulası yerine geçebilir. Bunun için belgelerin gider pusulasında bulunması gereken bilgileri içermesi gerekir (VUK 234). Gider pusulası kuralları için gider pusulası rehberine bakın.
e-Fatura'da IADE Tipli Fatura Nasıl Düzenlenir?
- Fatura tipini seçin: Portal veya entegratör ekranında fatura tipi olarak IADE seçilir; tevkifatlı faturanın iadesinde TEVKIFATIADE seçilir.
- Alıcı olarak ilk satıcıyı girin: Faturanın alıcısı, malı size satan firmadır.
- İade edilen faturayı bağlayın: İade bilgileri alanına orijinal faturanın numarası ve tarihi yazılır.
- Kalemleri orijinal faturadaki birim fiyat ve KDV oranıyla girin: Yalnızca iade edilen miktar yazılır. KDV oranı orijinal faturadakiyle aynı olmalıdır.
- Süreye dikkat edin: İade faturası da bir faturadır ve malın geri teslim edildiği tarihten itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenmelidir. Süre ve ceza rejimi için fatura düzenleme süresi yazısına bakın.
Ret, İtiraz ve İade Farkı
Her hatalı fatura iade faturası gerektirmez. Ticari fatura senaryosunda alıcı faturayı sistem üzerinden reddedebilir. Temel fatura senaryosunda sistem içi ret yoktur. Türk Ticaret Kanunu 21. maddeye göre faturayı alan kişi 8 gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. İtiraz noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta ile yapılır. 509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre bu itirazlar ve e-Belge iptal işlemleri, 1 Mayıs 2021'den beri GİB sistemine elektronik ortamda bildirilmek zorundadır.
Ret veya itiraz, işlemin hiç gerçekleşmediği ya da faturanın hatalı olduğu durumlar içindir. Mal teslim alınmış ve daha sonra geri gönderilmişse ortada bir iade vardır ve iade faturası düzenlenir. Hatalı bir faturayı önce kabul edip sonra iade yoluna gitmek yerine, hatayı fark eder etmez ret veya itiraz yolunu değerlendirmek belge trafiğini azaltır.
Örnek: Kısmi İade ve KDV Düzeltmesi
A firması 10 Eylül'de B firmasına 50.000 TL + %20 KDV tutarında mal sattı. B, 6 Ekim'de malın 15.000 TL'lik kısmını iade etti ve IADE tipli e-Fatura düzenledi.
| İşlem | Matrah | KDV | Toplam |
|---|---|---|---|
| Orijinal satış (10 Eylül) | 50.000 TL | 10.000 TL | 60.000 TL |
| İade (6 Ekim) | 15.000 TL | 3.000 TL | 18.000 TL |
| Net işlem | 35.000 TL | 7.000 TL | 42.000 TL |
KDV düzeltmesi, iadenin gerçekleştiği Ekim dönemi beyannamelerinde yapılır:
| Taraf | Ekim KDV beyannamesinde |
|---|---|
| İade eden (B) | İade faturasındaki 3.000 TL KDV, Ekim beyannamesinde İlave Edilecek KDV olarak beyan edilir; matrah kısmına yazılmaz |
| Satıcı (A) | 3.000 TL, Ekim beyannamesinde indirimler bölümündeki satıştan iade edilen, gerçekleşmeyen veya işleminden vazgeçilen işlemler satırında indirilir |
Muhasebe kayıtlarında A firması 610 Satıştan İadeler hesabını 15.000 TL ve 191 İndirilecek KDV hesabını 3.000 TL borçlandırır; 120 Alıcılar hesabını 18.000 TL alacaklandırır. B firması ise 320 Satıcılar hesabını 18.000 TL borçlandırır. Karşılığında ilgili stok hesabını 15.000 TL, 391 Hesaplanan KDV hesabını 3.000 TL alacaklandırır. Beyanname satırları için KDV beyannamesi rehberine bakabilirsiniz.
Tevkifatlı faturanın iadesi
Orijinal satış KDV tevkifatına tabiyse iade TEVKIFATIADE tipiyle yapılır. Taraflar KDV düzeltmesini, tevkifata tabi olmayan ve satıcının kendi beyan ettiği kısım üzerinden yapar. Tevkifatlı faturanın kesilişi için tevkifatlı fatura nasıl kesilir yazısına bakın.
İade Öncesi Kontrol Listesi
- Mal fiilen geri gönderildi mi? Fiziki iade yoksa ve yalnızca fiyat veya oran hatası varsa iade faturası yerine başka bir düzeltme yöntemi gerekebilir.
- Sevk belgesi hazır mı? Mal satıcıya taşınırken yanında sevk irsaliyesi veya irsaliye yerine geçen fatura bulunmalıdır.
- Miktar ve birim fiyat orijinal faturayla tutarlı mı? Kısmi iadede yalnızca iade edilen miktar, orijinal birim fiyatla yazılır. Satışta iskonto uygulandıysa iade bedeli de iskontolu tutar üzerinden hesaplanır.
- Karşı taraf bilgilendirildi mi? Satıcının iadeyi kendi kayıtlarına aynı dönemde alması, iki tarafın KDV beyanlarını ve cari hesaplarını uyumlu tutar. Ay sonunda karşılıklı cari mutabakat yapmak farkları erkenden gösterir.
Sık Yapılan Hatalar
- Eksi tutarlı fatura kesmek: İade faturası negatif tutarlı bir satış faturası değildir. Tutarlar pozitiftir; belgeyi iade yapan alıcı düzenler, fatura tipi IADE'dir.
- Orijinal fatura bilgisini boş bırakmak: İade edilen faturanın numarası ve tarihi yazılmazsa iadenin hangi satışa ait olduğu izlenemez.
- Farklı KDV oranı kullanmak: İade, orijinal satışın oranıyla yapılır. Oran hatası varsa çözüm farklıdır; yanlış KDV oranı düzeltme yazısına bakın.
- İade KDV'sini matraha eklemek: İade eden taraf yalnızca KDV tutarını İlave Edilecek KDV olarak gösterir; iade bedelini satış matrahına yazmaz.
- Tevkifatlı faturaya düz IADE tipi kullanmak: Tevkifatlı satışın iadesi TEVKIFATIADE ile yapılmalıdır.
- Tüketici iadesini belgesiz bırakmak: Mağazaya geri gelen mal ve iade edilen para gider pusulası veya yerine geçen belgeyle belgelendirilmezse stok ve hasılat düzeltmesi ispatsız kalır.
KDV beyanname tarihlerini vergi takviminden takip etmek için Mali Ajanda'yı kullanabilirsiniz.