Kısa Cevap
e-Faturada "vergi muafiyet sebebi" (resmî adıyla vergi istisna muafiyet sebebi) alanına 351 yazılmışsa bu, satırda KDV'nin 0 olduğu ama işlemin bir istisna olmadığı anlamına gelir. Kodun GİB listesindeki adı "KDV - İstisna Olmayan Diğer"dir. Yani alanın adında "muafiyet", kodun adında "istisna" geçse de 351 ne muafiyet ne istisna bildirir; yalnızca KDV'nin neden 0 olduğunu açıklar.
Bu Alan Faturanın Neresinde?
e-Fatura ve e-Arşiv faturalar GİB'in UBL-TR standardında düzenlenir. Vergi satırında iki ilgili alan bulunur:
- Kod alanı (TaxExemptionReasonCode): GİB listesinden seçilen üç haneli kod, ör. 301, 230, 351.
- Açıklama alanı (TaxExemptionReason): Kodun metni ya da serbest açıklama.
GİB'in doğrulama kurallarına göre KDV tutarı 0 olan bir satırda bu sebep alanı boş bırakılamaz (iade, ihraç kayıtlı, özel matrah, SGK ve konaklama vergisi fatura tipleri bu kuralın dışındadır). Açıklama girilmişse kodun da listedeki geçerli bir değer olması gerekir. Bu yüzden 0 KDV'li her satış satırında bir sebep seçmek zorundasınız; istisna yoksa seçilecek kod 351'dir.
Fatura programları bu alanı farklı adlarla gösterir: "Vergi Muafiyet Sebebi", "İstisna Kodu", "KDV Muafiyet Kodu" gibi. Hepsi aynı alandır.
İstisna, Muafiyet ve Konu Dışı: Farkı Ne?
| Kavram | Ne anlama gelir? | Faturadaki karşılığı |
|---|---|---|
| Muafiyet | Vergi kanununa göre mükellef olması gereken kişinin vergi dışı bırakılması (kişiye bağlı). Örnek: Gelir Vergisi Kanunu'ndaki esnaf muaflığı. | KDV'de ayrı bir muafiyet kodu yoktur. |
| İstisna | Vergiye konu olan işlemin kanunla vergi dışı bırakılması (işleme bağlı). KDV Kanunu'nda tam ve kısmi istisnalar sayılmıştır. | ISTISNA tipi fatura; tam istisnada 301-344 veya 350, kısmi istisnada 201-242 veya 250. |
| Konu dışı | İşlem KDV'nin kapsamına hiç girmez; örneğin teslim anında yurt dışında bulunan malın satışı ya da cezai şart niteliğindeki tazminat. | Genellikle SATIŞ tipi fatura, KDV 0, sebep kodu 351. |
KDV Kanunu "muafiyet" değil "istisna" terimini kullanır. Alanın "muafiyet" kelimesini de içermesi, aynı UBL-TR alanının ÖTV ve konaklama vergisi gibi diğer vergiler için de kullanılmasından kaynaklanan genel bir adlandırmadır. ÖTV'de 351'in karşılığı 151 "ÖTV - İstisna Olmayan Diğer"dir.
351'i Benzer Kodlardan Ayırmak
- 350 - Diğerleri: Gerçek bir tam istisnadır, ama listede kendine ait kodu yoktur. ISTISNA tipi faturada kullanılır.
- 250 - Diğerleri: Aynı mantığın kısmi istisna karşılığıdır.
- 351 - İstisna Olmayan Diğer: İstisna yoktur, ama KDV de hesaplanmaz. GİB'in güncel e-Fatura paketinde istisna fatura tipine bağlı kodlar arasında yer almaz; TÜRMOB da istisna olmayan 0 KDV'li faturada SATIŞ tipi ve 351 önerir.
- 555 - KDV Oran Kontrolüne Tabi Olmayan Satışlar: Mart 2026'da eklenen bu kod 0 KDV için değildir; KDV'li ama faaliyet kodunuza uymayan oranla yapılan satışlarda (ör. demirbaş satışı, yansıtma) kullanılır ve bu kodla KDV 0 geçilemez.
Faturada Nasıl Görünür?
Sözleşmenin feshi nedeniyle alınan 50.000 TL cezai şart için düzenlenen bir faturanın ilgili satırı şöyle olur:
| Alan | Değer |
|---|---|
| Fatura tipi | SATIŞ |
| Mal/hizmet | Sözleşme feshi cezai şart bedeli |
| Tutar | 50.000 TL |
| KDV tutarı | 0 TL |
| Vergi istisna muafiyet sebebi | 351 - KDV - İstisna Olmayan Diğer |
| Not | Cezai şart, bir teslim veya hizmetin karşılığı olmadığından KDV'nin konusu dışındadır. |
| Fatura toplamı | 50.000 TL |
Cezai şartın KDV'nin konusu dışında olması GİB'in 60 No.lu KDV Sirküleri'ne dayanır. Aynı satırda KDV hesaplanmış olsaydı (ör. %20 ile 10.000 TL), sebep alanına hiçbir kod girilmezdi.
Yanlış Seçimin Sonuçları
- Vergiye tabi işlemde 351: KDV eksik hesaplanır; satıcı için düzeltme, vergi ziyaı ve gecikme faizi riski doğar.
- Gerçek istisnada 351: İşlem beyannamede istisna tablosuna taşınmaz; tam istisnada iade hakkı tehlikeye girebilir.
- Fatura tipiyle uyumsuz istisna kodu: Örneğin SATIŞ tipi faturada 301 gibi bir istisna kodu seçilirse fatura GİB doğrulamasından geçmez; istisna kodları ISTISNA tipi faturada kullanılır.
Faturayı Alan Taraf İçin Ne Anlama Gelir?
Size gelen bir faturada sebep olarak 351 görüyorsanız, satıcı bu işlemi KDV'nin konusu dışında veya istisna olmayan bir 0 KDV durumu olarak değerlendirmiş demektir. Pratikte:
- Faturada indirilecek KDV yoktur.
- İşlemin gerçekten KDV dışı olup olmadığından şüpheleniyorsanız (ör. Türkiye'de verilmiş bir hizmet KDV'siz faturalanmışsa) satıcıdan açıklama isteyin; yanlış faturada KDV eksik hesaplanmış olabilir.
- Açıklama alanında KDV'nin neden 0 olduğu yazıyorsa kaydı buna göre yapın.
Kısa Kontrol
- Satırda KDV gerçekten 0 mı olmalı?
- İşlem kanunda sayılan bir istisna mı? Evetse 351 değil, ilgili istisna kodu.
- İstisna değilse ve KDV hesaplanmıyorsa: SATIŞ tipi, KDV 0, sebep 351 ve kısa bir açıklama.
İlgili Rehberler
Kodun ayrıntılı açıklaması için 351 istisna kodu nedir, örnek işlemler için 351 kodu hangi işlemlerde kullanılır, tüm kodlar için KDV istisna kodları listesi 2026 yazılarımıza bakabilirsiniz.