Kısa Cevap
Tarhiyat öncesi uzlaşma, hakkında vergi incelemesi başlamış mükellefin, inceleme sonucunda ceza kesilmeden önce idareyle cezanın tutarı üzerinde anlaşma talep etmesidir. Dayanağı VUK ek madde 11 ve 28.10.2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği'dir. 7524 sayılı Kanun'la 2 Ağustos 2024'ten itibaren vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarıldı; 2026'da yalnızca inceleme sonucu tarh edilecek vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile 40.000 TL'yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uzlaşmaya konu edilebilir. Talep, incelemenin başlangıcından son tutanağa kadar yapılabilir; uzlaşmaya davet varsa süre davetin tebliğinden itibaren 15 gündür.
Kimleri İlgilendirir?
Hakkında vergi incelemesine başlanmış ve inceleme sonucunda matrah farkı bulunması beklenen mükellefler bu yolu kullanabilir. Talepte mükellef, noter vekâletnamesiyle temsilcisi ya da tüzel kişiler, küçükler, kısıtlılar ve tüzel kişiliği olmayan teşekküller için kanuni temsilcileri bulunabilir. Mükellefler tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma haklarından yalnızca birini kullanabilir; bu nedenle karar dikkatle verilmelidir.
2026 İtibarıyla Kapsam
| Kapsamda olanlar | Kapsam dışı olanlar |
|---|---|
| Vergi incelemesi sonucu bulunan matrah farkı üzerinden tarh edilecek vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları | Vergi aslı (7524 sayılı Kanun'la 2.8.2024'ten itibaren) |
| Fiil bazında toplamı 40.000 TL'yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları (2026) | 40.000 TL ve altındaki usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları |
| - | VUK 359'daki kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza ve bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza |
| - | Vergi incelemesine dayanmayan tarhiyatlara ilişkin cezalar (bunlar için tarhiyat sonrası uzlaşma gündeme gelir) |
Usulsüzlük cezası eşiği her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Eşik 2024 için 23.000 TL idi; 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026'dan itibaren 40.000 TL olarak uygulanıyor. Eşiğin hesabında, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınır.
Süreç Adım Adım
- Talep: İnceleme başladıktan sonra, son tutanak düzenlenene kadar, incelemeyi yapan elemana veya bağlı olduğu ekip ya da grup başkanlığına yazılı başvurulur. Talebin inceleme tutanağına yazılması da yazılı başvuru yerine geçer. Dilekçede mükellefin kimlik ve adres bilgileri, incelemenin ilgili olduğu dönem ve varsa vekâletname bilgileri yer almalıdır.
- Davet hâli: İnceleme elemanı mükellefi uzlaşmaya davet ederse talep, davet yazısının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde yapılmalıdır.
- Görüşme tarihi: Görüşmenin yeri, günü ve saati en az 15 gün önce yazıyla bildirilir veya inceleme tutanağına yazılır. Zorunlu bir sebeple katılamama ya da komisyonun toplanamaması hâlinde görüşme ertelenebilir.
- Görüşme: Mükellef veya vekâletnamesinde "uzlaşma" ibaresi bulunan vekili katılır. İstenirse bağlı olunan meslek odasından bir temsilci ve 3568 sayılı Kanun'a göre kurulan odadan bir meslek mensubu da bulunabilir.
- Sonuç: Komisyon teklifi kabul edilirse üç nüsha uzlaşma tutanağı imzalanır ve bir örneği mükellefe verilir.
Olası Sonuçlar
- Uzlaşma vaki olursa: Tutanak kesindir. Üzerinde uzlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz. 7524 sonrası uzlaşılan cezalar hakkında VUK 376'daki indirim dâhil başkaca bir indirim uygulanmaz.
- Uzlaşma vaki olmazsa: Komisyonun nihai teklifini içeren tutanak düzenlenir. Mükellef bu teklifi, ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren başlayan 30 günlük dava açma süresinin sonuna kadar yazılı olarak kabul edebilir; tutanağın bir kısmını kabul edip bir kısmını reddetmek mümkün değildir. Kabul etmezse dava yoluna gidebilir ancak tarhiyat sonrası uzlaşma isteyemez.
- Uzlaşma temin edilemezse: Davet yazısı tebliğ edilemezse, mükellef görüşmeye gelmezse, tutanağı imzalamazsa veya ihtirazi kayıtla imzalamak isterse uzlaşma temin edilememiş sayılır. Bu durumda da tarhiyat sonrası uzlaşma hakkı ortadan kalkar.
- Talepten vazgeçme: Uzlaşma gününden önce inceleme elemanına veya komisyon sekretaryasına yazılı bildirim yapılırsa mükellef tarhiyat öncesi uzlaşma talep etmemiş sayılır ve tarhiyat sonrası uzlaşma hakkı korunur.
Uzlaşılan Cezaların Ödenmesi
Uzlaşma tutanağı cezaların ödeme süresinden önce tebliğ edilmişse kanuni ödeme süresinde; ödeme süresi kısmen veya tamamen geçtikten sonra tebliğ edilmişse tutanağın tebliğinden itibaren 1 ay içinde ödeme yapılır. Vergi aslı uzlaşmaya konu olmadığı için inceleme raporundaki vergi farkı ve VUK 112'ye göre hesaplanan gecikme faizi uzlaşmadan etkilenmez.
Örnek
Aşağıdaki rakamlar varsayımsaldır ve yalnızca işleyişi göstermek içindir. Bir şirketin kurumlar vergisi incelemesinde 1.000.000 TL matrah farkı bulunur. Kurumlar vergisi oranı %25 olduğunda vergi farkı 250.000 TL, VUK 344'e göre bir kat vergi ziyaı cezası da 250.000 TL olur.
| Kalem | Uzlaşma olmadan | Varsayımsal uzlaşma sonrası |
|---|---|---|
| Vergi farkı | 250.000 TL | 250.000 TL (uzlaşma kapsamı dışında) |
| Vergi ziyaı cezası | 250.000 TL | Komisyonla anlaşılan tutar, örneğin 100.000 TL |
| Gecikme faizi | VUK 112'ye göre hesaplanır | VUK 112'ye göre hesaplanır |
| VUK 376 indirimi | Şartları varsa cezanın yarısı | Uygulanmaz |
Örnekten görüldüğü gibi uzlaşmanın değeri yalnızca ceza tarafında ortaya çıkar. Ceza komisyonun teklifiyle düşse bile uzlaşılan cezaya ayrıca 376 indirimi uygulanmadığından, karar verirken "uzlaşılan tutar" ile "376 indirimiyle ödenecek tutar" ve dava ihtimali birlikte karşılaştırılmalıdır.
2026'da Bilinmesi Gereken Güncel Noktalar
- Tarhiyat öncesi uzlaşma, 28.10.2011 tarihli ve 28101 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmeliğe göre yürütülüyor; yönetmelik 7.4.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle de güncellenmişti. Vergi aslının kapsamdan çıkarılması ise doğrudan 7524 sayılı Kanun'la yapıldı.
- 7524 sayılı Kanun'un geçici 35. maddesine göre 2.8.2024'ten önce uzlaşma talep edilmiş ancak görüşmesi yapılmamış dosyalarda eski hükümler uygulanır.
- 28.3.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 592 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, tarhiyat sonrası uzlaşmada yetkili komisyonun ihbarnamedeki vergi ziyaı cezası tutarına göre belirlenmesini düzenledi. Bu değişiklik tarhiyat öncesi uzlaşmanın başvuru sürelerini değiştirmiyor.
Tarhiyat Öncesi mi, Tarhiyat Sonrası mı?
İki yol aynı anda kullanılamadığı için seçim stratejik bir karardır. Tarhiyat öncesi uzlaşmada görüşme inceleme raporu kesinleşmeden yapılır ve bulgular inceleme elemanıyla birlikte değerlendirilir. Tarhiyat sonrası uzlaşmada ise başvuru, vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren 30 gün içinde yapılır ve ihbarnamedeki tutarlar üzerinden görüşülür. Tarhiyat öncesi uzlaşma talep edip vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde ikinci yol kapanır; bu yüzden inceleme bulgularına güçlü itirazları olan mükellefler, uzlaşma talebinden önce dava ihtimalini de birlikte değerlendirmelidir.
- Hazırlık: İnceleme tutanaklarındaki bulgular, karşı belgeler ve yargı kararları görüşmeden önce dosyalanmalıdır.
- Hesap: Komisyonun olası teklifi, VUK 376 indirimiyle ödenecek tutar ve dava sürecinin maliyeti yan yana konmalıdır.
- Temsil: Görüşmeye vekil katılacaksa vekâletname önceden kontrol edilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Talep edip görüşmeye gitmemek: Hem tarhiyat öncesi hem tarhiyat sonrası uzlaşma hakkı kaybedilir.
- Vergi aslında indirim beklemek: 7524 sonrası komisyon vergi aslını görüşemez.
- 15 günlük davet süresini kaçırmak: Davet yazısının tebliğ tarihi takvime işlenmeli.
- Vekâletnamede "uzlaşma" ibaresini unutmak: Vekil görüşmeye kabul edilmeyebilir.
- Tutanağı ihtirazi kayıtla imzalamaya çalışmak: Bu durumda uzlaşma temin edilememiş sayılır.
İlgili Rehberler
İnceleme öncesi aşamalar için izaha davet ve pişmanlıkla beyan, uzlaşma sonrasında doğan borcun ödenmesi için vergi borcu tecil ve taksitlendirme rehberlerimize bakabilirsiniz. Kurumlar vergisi dönemleri için kurumlar vergisi beyannamesi 2026 yazımız yol gösterir.